اطهار و عترت پيامبر عليهم السّلام كه جانشينان رسول خدا بعد از او بودند ، « 1 » بسيار فراتر از اين عدد خواهد شد . تنها در تفسير عياشى سمرقندى كه تا آخر سورهء كهف مىباشد ، حدود 700 / 2 روايت وجود دارد . و در تفسير البرهان از محدث بحرانى ، حدود 000 / 16 و تفسير نور الثقلين ، حدود 000 / 14 روايت نقل شده است . رواياتى نيز در تفسير وجود دارد كه به دست ما نرسيده است . اما روايتى كه از عايشه نقل شده كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تنها چند آيه را كه جبرئيل به او آموخته بود به مردم تعليم مىداد ؛ منظور اين است كه هر بار كه جبرئيل آياتى مىآورد ، پيامبر آن را به مردم تعليم مىداد و چون نزول قرآن تدريجى بوده ، آيات نيز قسمت به قسمت نازل مىشد و آن حضرت براى اصحاب و مردم تفسير مىكرد . آنچه مهم است اين كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وظيفهء خود را انجام داده است و آنچه نياز به تفسير بوده ، بيان كرده و بخشى از آن را به مفسّران حقيقى قرآن ، يعنى عترت خود واگذاشته است . بنابراين اگر سنت و سيرهء عملى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايات رسيده از آن حضرت و ائمهء عليهم السّلام را كه در واقع همان سخنان پيامبر است ( چرا كه علم آنها برگرفته از علم رسول خدا است ) به روايات وارده از پيامبر الحاق كنيم روايات فراوانى خواهيم داشت و تنها ممكن است آيات اندكى باقى بماند كه تفسير نشده باشد . انواع تفسير پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايات فراوانى از پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در شرح و تفسير آيات وارد شده است كه خود داراى انواع و اقسامى است ؛ مانند بيان معناى لغوى ، تخصيص عمومات قرآن ، تقييد مطلق و . . . در اين جا به برخى از اين انواع اشارت مىرود : 1 . تفصيل آيات مجمل در قرآن كريم ، آيات فراوانى هستند كه اشاره به يك مسألهء كلى نموده‌اند ؛ مانند آياتى كه

--> ( 1 ) سيد محمد برهانى از معاصران كه نوهء مرحوم سيد هاشم بحرانى است . روايات ائمهء اطهار كه مستند به پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است در زمينهء تفسير جمع آورى كرده و تاكنون به حدود چهار هزار حديث رسيده است . ( به نقل از : آية اللّه معرفت ) .